Cận Thị Và Loạn Thị Là Gì? Trẻ Cận Thị Có Nguy Cơ Mắc Thêm Loạn Thị Không?

Ngày càng nhiều phụ huynh lo lắng khi con không chỉ bị cận mà còn được chẩn đoán thêm loạn thị. Hai vấn đề này có liên quan với nhau không, và liệu trẻ bị cận có nguy cơ mắc thêm loạn thị? Bài viết dưới đây sẽ giúp ba mẹ hiểu rõ bản chất, mối liên hệ giữa hai tật khúc xạ thường gặp nhất ở trẻ, cùng lời khuyên từ chuyên gia để bảo vệ đôi mắt con.

Cận thị là gì? Vì sao trẻ dễ mắc cận thị?

Cận thị là tình trạng mắt nhìn mờ khi nhìn các vật ở xa, do ánh sáng hội tụ trước võng mạc thay vì đúng vị trí trên võng mạc. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc trục nhãn cầu phát triển dài hơn bình thường hoặc giác mạc quá cong.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2020 đã có hơn 2,6 tỷ người trên toàn cầu bị cận thị, và con số này vẫn tiếp tục tăng nhanh, đặc biệt ở trẻ em châu Á. Trẻ thường mắc cận thị trong độ tuổi 6–18, khi mắt vẫn đang phát triển và dễ bị tác động bởi yếu tố di truyền, quá trình học tập với cường độ cao, hay việc sử dụng thiết bị điện tử, nhìn gần quá mức. Không chỉ khiến trẻ khó nhìn xa, cận thị tiến triển còn kéo theo nhiều rủi ro về sau như giãn lồi nhãn cầu, thoái hóa võng mạc hay bong rách võng mạc – những biến chứng có thể gây giảm thị lực vĩnh viễn nếu không được kiểm soát sớm.

Loạn thị là gì?

Khác với cận thị, loạn thị là tình trạng giác mạc hoặc thủy tinh thể không có độ cong đồng đều khiến ánh sáng khi đi vào mắt bị khúc xạ lệch và hội tụ tại nhiều điểm trên võng mạc, thay vì một điểm duy nhất như bình thường. Trẻ bị loạn thị thường gặp khó khăn cả khi nhìn gần lẫn nhìn xa: có thể thấy hình bị nhòe, méo, cần phải nghiêng đầu để đọc, hoặc chớp mắt liên tục vì cảm giác hình ảnh không rõ.

Đặc biệt với trẻ nhỏ, loạn thị nếu không được phát hiện và điều trị sớm có thể dẫn đến nhược thị – một tình trạng thị lực yếu vĩnh viễn mặc dù đã đeo kính. Vì vậy, nhận diện sớm loạn thị và có phương pháp điều trị kịp thời trước khi mắt “học cách” nhìn sai trở thành yếu tố rất quan trọng.

Trẻ bị cận thị có nguy cơ mắc thêm loạn thị không?

Câu trả lời là có. Cận thị và loạn thị thường xuất hiện song song vì chúng đều liên quan đến sự thay đổi cấu trúc của nhãn cầu và giác mạc. Khi trục nhãn cầu của trẻ bị kéo dài do cận thị tiến triển, bề mặt giác mạc cũng có thể bị biến dạng nhẹ, làm tăng khả năng hình thành loạn thị.

Đặc biệt, trẻ cận nặng từ nhỏ càng có nguy cơ mắc loạn thị cao hơn, điều này xảy ra do mắt phải điều tiết liên tục, áp lực nội nhãn tăng và gây mất cân bằng độ cong giác mạc. Việc này đồng thời lý giải vì sao nhiều phụ huynh phát hiện dù con đã đeo kính đúng độ nhưng kết quả đo thị lực sau 6 tháng vẫn xuất hiện thêm “độ loạn”.

Vì sao tình trạng này ngày càng phổ biến ở trẻ em?

Ngoài yếu tố di truyền, hai “thủ phạm” môi trường chính đang góp phần đẩy nhanh tiến triển của cận thị và loạn thị là thời gian nhìn gần kéo dài và thiếu ánh sáng tự nhiên. Nghiên cứu từ Đại Học Harvard chỉ ra rằng trẻ ít vui chơi ngoài trời có nguy cơ mắc cận thị và các tật khúc xạ khác cao hơn rõ rệt so với trẻ dành tối thiểu 2 giờ mỗi ngày hoạt động ngoài trời. Bên cạnh đó, thói quen học tập trong điều kiện ánh sáng không đủ, thường xuyên nhìn gần hoặc nhìn màn hình thiết bị điện tử trong thời gian dài mà không nghỉ mắt hợp lý sẽ khiến mắt phải điều tiết liên tục, từ đó khiến  độ cận tăng nhanh và tăng nguy cơ mắc các tật khúc xạ khác.

Khi các yếu tố di truyền lẫn môi trường cùng xuất hiện, nguy cơ trẻ mắc đồng thời hai tật khúc xạ cận thị và loạn thị sẽ tăng cao. Đây là quá trình diễn tiến mà phụ huynh cần hiểu rõ để kịp thời theo dõi và can thiệp.

Làm sao để nhận biết và can thiệp sớm?

Ba mẹ nên đặc biệt quan tâm khi thấy con có các dấu hiệu như thường xuyên nheo mắt, nghiêng đầu khi đọc, ngồi sát tivi, than mỏi mắt hoặc mất tập trung khi học. Đó có thể là những dấu hiệu cho thấy thị lực của trẻ không còn khỏe mạnh và có nguy cơ đã mắc các tật khúc xạ

Tuy nhiên, đừng chờ đến khi con đã có các dấu hiệu rõ ràng mới bắt đầu cho con thăm khám. Ba mẹ cần lên kế hoạch khám mắt chuyên sâu định kỳ cho con mỗi 6 tháng – 1 năm. Không chỉ đo độ khúc xạ, khám mắt chuyên sâu còn là cơ hội để kiểm tra toàn diện sức khỏe thị lực của con từ chiều dài trục nhãn cầu, độ cong giác mạc, chức năng điều tiết – phối hợp hai mắt và phát hiện sớm các nguy cơ tiềm ẩn gây hại đến mắt. Thói quen khám mắt định kỳ tuy nhỏ và đơn giản nhưng lại có sức mạnh lớn trong việc nhận biết và phát hiện sớm tật khúc xạ của con.

Bảo vệ thị lực của con – hành động từ hôm nay

Đôi mắt của trẻ là cánh cửa để con khám phá thế giới, học hỏi thêm những điều mới xung quanh và tự tin chinh phục ước mơ. Vì vậy, bảo vệ thị lực cho con ngay từ hôm nay chính là cách để ba mẹ tiếp bước cho tương lai rộng mở của con. Việc hiểu rõ mối liên hệ giữa cận thị và loạn thị giúp phụ huynh chủ động theo dõi và phòng ngừa khi con chỉ mắc một trong hai tật khúc xạ, nhằm đẩy lùi tiến triển ngay từ sớm.

Nếu ba mẹ nhận thấy con thường xuyên nhìn mờ, nheo mắt hoặc than đau đầu, hãy đặt lịch khám ngay tại Trung tâm Kiểm soát Cận thị Mắt Sài Gòn – đơn vị uy tín với hơn 20 năm hoạt động trong lĩnh vực khúc xạ và phẫu thuật mắt. Với bề dày kinh nghiệm và chuyên môn cao, đội ngũ bác sĩ và cử nhân khúc xạ sẽ giúp xác định chính xác tình trạng mắt của trẻ, từ đó xây dựng phác đồ điều trị cận – loạn hiệu quả, an toàn và phù hợp nhất